Draden van ons Nederlandse Slavernijverleden

Vanaf dit najaar werkt het Zaans Museum mee aan Draden van ons Nederlandse Slavernijverleden, een landelijk kunstproject waarbij door heel Nederland aan een gezamenlijk wandkleed wordt gewerkt. In het Zaans Museum maken we het Zaanse deel, gebaseerd op een indrukwekkend ontwerp van kunstenaar Raul Balai dat het slavernijverleden van de Zaanstreek verbeeldt.

Het wandkleed van 2,5 bij 5 meter dat in het Zaans Museum wordt gemaakt is onderdeel van een provinciaal project. Het Noord-Hollandse wandkleed, dat maar liefst 35 meter breed zal worden, is ontworpen door kunstenaar Raul Balai. Het is onderdeel van het landelijke kunstproject Draden van ons Nederlands Slavernijverleden, waarbij in iedere provincie een groot, verhalend wandkleed wordt gemaakt.

Cacao, rijst en de Verkademeisjes
Het ontwerp van het wandkleed, door kunstenaar Raul Balai, brengt verschillende lagen van de Zaanse geschiedenis samen. Op de achtergrond zijn Aziatische rijstvelden te zien, aan weerszijden staan cacaobomen. De rijst en cacao verwijzen naar grondstoffen die in de Zaanstreek werden verwerkt.

Het jurkje in het midden verwijst naar de zogenoemde ‘Verkade-meisjes’, vrouwen die in de 20e eeuw werkten in de beschuit- en koekfabrieken van Verkade. Betaald werk was in die tijd voor vrouwen niet vanzelfsprekend en werkende vrouwen werden vaak als losbandig of onkuis gezien. Tegelijkertijd verdienden vrouwen minder dan mannen en werd er dankbaar gebruik gemaakt van hun goedkope arbeid.

In zijn ontwerp vraagt Raul Balai ook aandacht voor hedendaagse uitbuiting en de vervuilende textielindustrie. Daarom wordt zoveel mogelijk gewerkt met gerecyclede en natuurlijke materialen. Zo wordt onder meer Nederlandse schapenwol gebruikt voor de vulling en krijgen verschillende soorten afgedankt textiel een nieuwe bestemming.

Daarnaast kunnen inwoners zelf bijdragen. Wie thuis oude stoffen van klederdracht heeft liggen, kan deze aanleveren om te verwerken in het wandtapijt. Zo wordt ook het materiaal zelf onderdeel van het verhaal.

De Zaanstreek en het koloniale verleden
De geschiedenis van de Zaanstreek is nauw verweven met het Nederlandse koloniale en slavernijverleden. Grondstoffen uit de koloniën kwamen via internationale handelsnetwerken naar de Zaanstreek en werden hier verwerkt in molens en fabrieken. Zaanse ondernemers investeerden daarnaast in plantages en waren betrokken bij het koloniale handels- en financieringsnetwerk.

De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht voor deze geschiedenis. In 2025 rondde het Zaans Museum een onderzoek af naar de sporen van het koloniale en slavernijverleden in de eigen collectie. Het onderzoek laat zien dat deze sporen door de hele collectie te vinden zijn en dat de Zaanstreek sterk verbonden was met internationale en koloniale handel. Ook de gemeente Zaanstad laat momenteel onderzoek doen naar het slavernijverleden van de Zaanstreek. Het onderzoek wordt uitgevoerd door het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG). Deze onderzoeken dragen bij aan een completer beeld van de koloniale geschiedenis van de Zaanstreek. De uitkomsten hiervan worden begin 2027 verwacht.

Draden van ons Nederlandse Slavernijverleden sluit daarbij aan. Door samen aan het wandkleed te werken, wordt niet alleen kennis over het verleden gedeeld, maar ontstaat ook ruimte voor verschillende verhalen en perspectieven. Het wandkleed maakt de geschiedenis van de Zaanstreek zichtbaar en nodigt uit om na te denken over de manier waarop dit verleden doorwerkt in het heden.

Samen maken, samen verhalen delen
Het Zaans Museum coördineert de productie van het Zaanse deel van het wandkleed en nodigt iedereen uit om mee te doen. Ervaring met handwerken is geen vereiste. Je kunt alleen meedoen of samen komen, één keer aansluiten of vaker terugkeren. Op de maakdagen is er altijd iemand aanwezig die je graag op weg helpt. De maakdagen zijn van 19 september t/m 20 november 2026 op donderdag, vrijdag en zaterdag van 11.00 tot 16.00 uur. Op zaterdag 26 september en vrijdag 9 oktober wordt er niet aan het kleed gewerkt. Deelname incl. materiaal is gratis.

Daarnaast zijn er gedurende de looptijd verschillende maaklocaties in de Zaanstreek waar je zelf aan de slag kunt. Op de website www.dvons.nl is een overzicht te vinden van alle maaklocaties en data. De komende periode worden hier nog extra locaties aan toegevoegd.